|
Tmexxija Lokali bejn 1-1773
u 1-1798
Ilum il-gurnata, l-irhula u l-lokalitajiet kollha
ta' Malta u Ghawdex ghandhom il-Kunsilli Lokali taghhom u kull post
ghandu s-Sindku jew Kap tal-Kunsill. Izda l-prezenza ta' Sindku
li jmexxi rahal partikolari m'hix xi haga ta' zmienna biss ghax
insibu l-bidu tieghu fl-ahhar snin tal-hakma ta' I-Ordni f'Malta.
FI-1784, gie pubblikat f'Malta W-Codice Rohan,
kumpilazzjoni gdida tal-ligijiet ta' Malta. F'dan il-kodici hemm
kapitlu dedikat kollu kemm hu lid-dmirijiet tas-Sindki, Gurati u
Kattapani ta’ l-irhula, sezzjoni li fiha 11-il paragrafu.
Ovvjament, f'sezzjonijiet ohrajn ta' l-istess kodici bhal, nghidu
ahna, dawk li jirrigwardaw il-vagabondi u l-armi projbiti biex naghtu
zewg ezempji, dawn I-ufficcjali jergghu jissemmew. Tajjeb li wiehed
jirrimarka li I-Ordni kien ilu ma jirrevedi l-kodici tieghu mill-1724,
f’dak li hu maghruf bhala I-Codice Vilhena, fejn m'hemm ebda
referenza ghal tmexxija lokali tax-xorta li qeghdin nitkellmu dwarha.
Fil-fatt, dawn l-ufficcji gew istitwiti fl-1773 meta I-Gran Mastru
Francisco Ximenes de Texada ippromulga kirografu magistrali li fih
insibu taghrif dwar l-ghazla ta' dawn l-ufficcjali u d-dmirijiet
taghhom. Malta nqasmet f'disa'distretti, biex insejhulhom hekk,
uhud maghmulin minn lokal wahdu u ohrajn minn ghaqda ta' rhula flimkien.
Hal Qormi kien jifforma l-ewwel distrett flimkien ma' Hal-Luqa.
ll-kirografu hareg fit-28 ta'Awissu 1773 u ghalhekk il-hatra ta'
l-ufficcjali baqghet issir kull sena f'dik id-data, jonkella gurnata
qabel jekk dak il-jum kien jinzerta I-Hadd. W-Codice Rohan inkluda
fih dak kollu li kien hemm fil-kirografu.
Is-Sindki u l-Gurati kienu marbutin li jissorveljaw
il-kondotta tal-abitanti tar-rahal taghhom sa tarf il-konfini tal-lokal.
In-nies ghazzenin u vagabondi, jekk ma jkunux jahdmu b'kapricc,
kellhom jintefghu l-habs tal-Qorti Kapitanali, fl-Imdina fil-kaz
ta' Hal Qormi. Kellha ssir sorveljanza fuq id-dverni fejn ma kellhomx
jippermettu li jitlajjaw l-ghazzenin jew nies ghal granet shah jew
hin twil izzejjed f'divertiment, ikel u xorb. Kellhom jigu osservati
l-ligijiet -maghrufin bhala prammatici - dwar armi projbiti. Min
jikser il-ligi kellu jitressaq fil-Qorti Kapitanali biex jigi kastigat
skond il-kodici legali. Fejn kien isir il-kummerc, fil-hwienet u
fil-postijiet tal-bejgh, kellhom jghassu biex ebda bejjiegh, ta'
kwalunkwe mestier li jkun, ma jidhaq bix-xerrej. Owjament, dan kien
jinkludi cekkjar fuq l-ghodod tal-merca inkluzi, nghidu ahna, il-pisijiet.
Fejn ikun hemm kontravenzjonijiet u frawdi minn xi nies li ma jkunux
jistghu jinstabu fid-distrett, kellu jigi mgharraf il-Kaptan Gustizzier
ta' l-lmdina li, bla telf ta' zmien, jiehu l-passi necessarji.
Is-Sindku kellu jiehu konoxxenza ta' kawzi zghar
li, fil-valur taghhom, ma kinux jaqbzu l-hames skudi izda d-decizjoni
tieghu setghet tkun appellata quddiem il-Qorti Kapitanali. Kellu
d-dritt li jkollu cipp fid-dar tieghu fejn kien jinzamm min jaghmel
xi reat, ghalkemm dan kellu jittiehed kemm jista' jkun malajr fil-Qorti
Kapitanali. Barra minn hekk, is-Sindku seta' jzomm mieghu erba'
rgiel, speci ta' pulizija li kienu jkunu ezentati mis-servizz militari,
biex jghinuh f'dak li jista' jinqala'. ll-multi li kienu jithallsu
bhala pieni tal-kontra-venzjonijiet kellhom jittiehdu fit-Tribunal
fejn nofs is-somma kienet tinqasam ugwalment bejn is-Sindku u I-Gurat
fil-waqt li n-nofs l-ohra tas-somma kienet tibqa' fit-Tribunal biex
tintuza skond dak li sejhulhom in-normi tas-soltu. Bhala sinjal
ta' awtorita', is-Sindku kellu d-dritt iwahhal fjokk ahmar mal-kappell
tieghu u jzomm virga tas-setgha f'idu.
Il-Kattapan kien l-ufficcjal inkarigat mis-sahha
tal-poplu u allura kien jghasses id-dvemi ghall-abbuzi. Il-Kodici
ta' De Rohan isemmih fit-titolu izda ma jirreferix ghad-dmirijiet
tieghu, forsi ghax dan l-ufficjal ma ntaghzilx aktar wara l-1777,
jigifieri seba' snin qabel harget din il-pubblikazzjoni. Izda ghal
dawk il-hames snin li dan l-ufficcju dam in vigore, bejn Awissu
1773 u Awissu 1778, il-Kattapan kien jintaghzel regolarment u kellu
wkoll dritt ghal xi hlasijiet mid-dhul tal-multi li pero, m'humiex
specifikati. Min-naha l-ohra, lanqas ma nsibu specifikati d-dmirijiet
tieghu fil-kirografu tal-Gran Mastru Ximenes. Ghandna ghax nahsbu
li d-dmirijiet tieghu kienu konnessi hafna maz-zamma tal-indafa
pubblika.
Minn dan kollu naraw li s-Sindku u I-Gurat kellhom
rwol importanti fiz-zamma ta' l-ordni pubblika u l-harsien tal-ligi
fl-irhula jew fil-lokalitajiet rispettivi taghhom. Kienu jwettqu
xoghol ta' pulizija, sorveljanza u wkoll ta' qorti zghir. Dan ma
jfissirx li kull rahal kellu l-ufficcjali tieghu ghax, bhalma diga'
rajna, kien hemm kazijiet fejn irhula zghar ghaqqduhom flimkien.
Fil-kaz ta' Hal Qormi, gie li kien hemm Hal Luqa mieghu u gie li
kien wahdu. Bla dubju, l-aktar sindku maghruf ta' Hal Qormi ta'
dak iz-zmien kien l-ispizjar Stanislaw (Slaw) Gatt (c.1743-1811)
li kien jghix f'dik li llum hi d-dar numru 1, Triq Santa Katerina
u li fuq il-faccata taghha hemm lapida kommemorattiva li kienet
saret b'inizjattiva tal-Kumitat Civiku ta’ Hal Qormi fis-7
ta' Marzu 1965.
Mir-registri tal-Liber Bullarum ta' I-Arkivji ta'
I-Ordni ta' San Gwann nisiltu din il-lista m'hux shiha tas-Sindki,
Gurati u Kattapani ta' Hal Qormi ghall-perjodu 1773-1798. Sal-1775
u fl-1794, Hal Luqa kienu jghodduh ma' Hal Qormi.
1773 u 1774: Sindku - Gio. Batta Farrugia; Gurat
-Antonio Cassar; Kattapan - Giuliano Zammit. 1775: Sindku - Gio.
Batta Farrugia; Gurat - Umberto Caruana; Kattapan -Giuliano Zammit.
1776: Sindku - Emanuel Casha; Gurat - Gorg Casha; Kattapan - Guzeppi
Felici. 1777: Sindku - Antonio Schembri; Gurat - Gorg Casha; Kattapan
- Guzeppi Felici. Din kienet l-ahhar sena li ntghazlu l-kattapani.
1778, 1779 u 1780: Sindku - Antonio Schembri; Gurat
- Stanislaw Gatt. 1781, 1782 u 1783: Sindku - Stanislaw Gatt; Gurat
- Pawlu Zammit. 1784 u 1791: Sindku - Hieronymus Camilleri; Gurat
- Pawlu Zammit.
S'issa, l-ufficcjali ghas-snin 1785-1790 m'humiex
maghrufin izda jista' jkun li kienu l-istess tnejn min-nies li nhatru
ghas-snin 1784 u 1791.
1792 u 1793: Sindku - Guzeppi Casha; Gurat - Injazju
Farrugia. 1794: Sindku- Guzeppi Casha; Gurat Hal Qormi - Francesco
Axisa; Gurat Hal Luqa - Indri Borg. 1795 u 1796: Sindku - Guzeppi
Casha; Gurat - Francesco Axisa. 1797: Sindku - Stanislaw Gatt; Gurat
- Injazju Farrugia.
|
