Il-knisja ta’ San Sebastjan, maghrufa bhala l-knisja l-gdida, hija wahda mill-aktar knejjes artistici fl-istil taghha li ghandna fil-gzejjer Maltin. Hija maghrufa hekk ghax qabel kien hemm ohra ddedikata lill-istess qaddis, u li ghadha illum maghrufa bhala l-knisja z-zghira. Il-kapillan Dun Alwig Psaila malajr induna li l-knisja l-antika jew il-knisja z-zghira kienet zghira wisq ghall-htigijiet tal-parrucani. Hafna jghidu u uhud jiftakru hafna drabi l-parrucani kienu jisimghu l-quddies minn fuq iz-zuntier jew mit-triq stess. Ghalhekk beda jhabrek biex tinbena wahda gdida u akbar.
Fit-18 ta’ Jannar 1937, huwa ghamel talba lill-Gvernatur Generali Bonham-Carter biex jaghtih bicca art fi Triq San Bartolomew ghall-bini tal-knisja l-gdida. It-talba giet approvata u permezz ta’ ittra ta’ l-1 ta’ Lulju 1938, il-gvern gharraf lill-kappillan li kien sa jaghtih din l-art bla ebda hlas. Il-kuntratt sar fis-17 ta’ Jannar 1939. Il-pjanta tal-bini saret mis-Sur Arthur Zammit, fil-waqt li l-Perit Annetto Mifsud Ellul A.&C.E, iffirma din il-pjanta bhala l-perit ufficjali. Fit-30 ta’ Ottubru 1938, intalbet l-approvazzjoni tal-kurja u sena wara, fit-12 t’Ottubru 1939 intalab il-permess biex jinbeda x-xoghol tal-bini.

Il-bini tal-Kripta

Qabel max-xoghol tal-bini seta’ jibda, kellu jsir hafna xoghol iehor. Minn Mejju 1939, l-art li fuqha kellha titla’ l-ewwel il-kripta u mbaghad il-knisja bdiet tigi mnaddfa u wara beda jsir il-qtugh tal-gebel mill-barriera. Dan il-gebel, li ntuza ghall-bini tal-istess kripta, ghall-ewwel kien jittella’ mill-barriera permezz tas-sienja mdawra minn baghal, wara bdiet tintuza magna ta’ karozza li ddawwar vinc. Il-bini tal-kripta kien jiehu hsiebu l-imghallem Gelander Bonnici.

Il-kripta bdiet tiela’ mhux hazin imma l-gwerra waqfet ix-xoghol hesrem. Wara l-gwerra x-xoghol kompla u fis-27 ta’ Jannar 1946, Mons. Mikiel Gonzi bierek l-ewwel gebla quddiem folla mmensa u quddiem il-parrinijiet it-Tabib Fredrick Maempel u l-Professur Guze Hyzler. Ghalkemm mhux lesta, il-kripta bdiet tintuza ghall-quddies , l-ewwel fis-sagristija ghat-tfal tal-Museum u mbaghad fil-15 ta’ Frar 1948 tqaddset l-ewwel quddiesa ghan-nies fil-parti ta’ wara tal-kripta.

Fl-20 ta’ Lulju 1952, Mons. Mikiel Gonzi bierek il-kripta li issa kienet imsaqqfa u qaddes fiha. Flok wiehed tal-injam, sar artal tal-gebel b’ventaltar tal-konkrit mahdum mill-artist qormi il-Kav. Manwel Borg Gauci. Dan il-ventaltar li llum qieghed imqieghed ma’ wiehed mill-pilastri fil-kripta juri lil San Sebastjan mejjet bl-angli madwaru.
Il-knisja propja

Meta tlestiet il-kripta, beda jsir ix-xoghol fuq il-knisja propja. Dan baqa’ sejjer sa Dicembru tas-sena 1956 minhabba nuqqas ta’ fondi. Inqas minn sena wara wara, fil-31 ta’ Ottubru, 1957, Dun Alwig Psaila spicca minn kappillan u nhatar monsinjur tal-katidral. Il-kappillan ta’ warajh kien Dun Guzepp Cauchi li ha l-pussess bhala kappillan fl-10 ta’ Novembru 1957. Huwa studja sew is-sitwazzjoni finanzjarja u wara hafna hsieb, issellef self b’imghax baxx, kif ukoll isellef mill-parruccani minghajr imghax u fis-17 ta’ Settembru 1960 kienet harget l-ewwel cedola.
Barra min hekk irranga ukoll il-kripta minn xi nuqqasijiet li kellha fosthom bibien, drains, bankijiet, kif ukoll ir-relikwarju ta’ San Sebastjan li ngib minn Milan fl-1961. Il-bini kompla f’Marzu tas-sena 1960, meta fis-17 ta’ Marzu 1969 miet il-kappillan Cauchi. Floku lahaq il-kappillan li illum Monsinjur. Vincenz Deguara. Dun Vincenz mal-ewwel iltaqa’ ma’ bicca ugiegh ta’ ras peress li dehru xquq fil-kolonni tal-kripta. Inhatru diversi esperti biex isolvu s-sitwazzjoni delikata. Allura kien hem mil-bzonn li jsahhu l-pilastri magguri tal-knisja u jibdlu parti mis-saqaf fuq wara tal-kripta. Wara hafna taqtigh il-qalb, il-kripta fid-dehra taghha differenti minn qabel izda isbah fil-ghajn, regghet tbierket mill-gdid minn Mons. Mikiel Gonzi fit-28 ta’ Gunju, 1972.
Ix-xoghol fil-bini kompla fejn ftit wara inqala saram iehor. Dik tal-bini tal-koppla. Kien hem mil-biza’ li l-koppla se tkun wisq tqila ghall-pedamenti tal-knisja. Ghalhekk wara hafna konsultazzjonijiet, il-Perit Italo Raniolo hareg bl-idea li tinbena koppla bic-cement. Wara li fit-22 ta’ Novembru 1977 gie ffirmat il-kuntratt mas-Cementstone, inghata bidu ghall-bini tal-koppla. Il-koppla giet maghluqa definitivament fit-28 ta’ Lulju, 1980.

Wara din id-data beda ix-xoghol tas-salib fejn tlesta fit-22 ta’ Settembru 1980.Kien l-istess Mons. Mikiel Gonzi li bierek is-salib fit-19 ta’ Ottubru 1980. Saru wkoll diversi xoghlijiet ohra fil-knisja fosthom l-irham, l-invjar minn Carmelo Falzon, it-twieqi li nhadmu minn Joseph Aquilina tad-Dragon Forge u l-hgieg minn Scerri Bros., fuq disinn tal-artist Joseph Casha. Saru wkoll zewg statwi tal-gebel quddiem il-knisja xoghol l-iskultur Marco Montabello, u tbierku nhar is-17 ta’ Lulju 1981, fejn juru lil San Pietru u San Pawl. Nhar il-11 ta’ Frar, 1982 imbaghad tbierku z-zewg statwi l-ohra tal-Madonna ta’ Lourdes u Bernardette, mahduma minn Manwel Borg Gauci.

Mal-genb tal-knisja insibu wkoll arlogg tax-xemx mahdum minn Dun Gorg Fenech. Kif ukoll insibu xoghol sabih hafna fil-kappella tas-Sagrament, l-artal u s-salib kbir, disinn ta’ John Bonnici. Matul iz-zmien fil-knisja ta’ San Sebastjan sar ukoll hafna xoghol iehor biex il-knisja tisbih fosthom ix-xoghol tal-friz, li kien beda fit-2 ta’ Mejju, 1988 u ntemm lejn l-ahhar ta’ Gunju tas-sena 1992. Ix-xoghol fih disinji differenti, tant li kull panew huwa differenti mill-iehor. Mal-pilastri magguri hemm skultrat fost is-simboli tal-martri, il-kliem SEBASTIANUS CHRISTIANUS MARTYR CHRISTI (Sebastjan Nisrani Martri ta’ Kristu), filwaqt li fil-korsija hemm simboli tal-ewkaristija, u l-kristjanezmu li jinkludu haruf, il-huta, il-pelikan, l-ankra, il-pagun u l-musbieh. Id-disinji huma xoghol ta’ John Bonnici, waqt li x-xoghol fil-gebla sar minn Pawlu Galea u Karmnu Baldacchino.

 
Fost l-akbar opri li nsibu fil-knisja ta’ San Sebastjan huma s-sett sabih tal-qniepen li jzejnu il-kampnari u ferrhu lill-parrucani bid-daqq melodjuz taghhom. Hawnhekk insibu sett ta’ qniepen mahdumin mill-kumpanija John Taylor Bellfounders. Dan il-progett kien mlaqqam il-miraklu tal-qniepen ghar-raguni li l-prezz li kien qed jintalab kien ta’ Lm60,000. Is-sistema li ntuzat kien is-self ta’ flus minghjar imghax bbazati fuq cedoli. Kienu diversi nies li thajru u hekk ghamlu li dahlu biex jixtru qanpiena, u hekk itaffu ftit mill-ispejjez lill-knisja. U hekk gara, fi zmien hmistax –il gurnata l-holma saret realta’ ghall-parrucani. U mhux biss kien hemm benefattur iehor li offra arlogg b’zewg kwadrant u zewg iqniepen, waqt li benefattur iehor offra z-zewg kwadranti l-ohra. Il-kuntratt tas-sett qniepen gie iffirmat fis-26 ta’ Settembru, 1997. Sadanittant beda ukoll hafna xoghol estensiv fuq il-kampnari biex ikunu jistghu jilqaghu s-sett qniepen. L-arloggi nhadmu mid-ditta Smith of Derby Clock Makers Ltd. Ta’ Derby UK. Dan l-ahhar ukoll inhadmu il-brazzi gol-knisja migbura mill-parruccani.

Riferenzi:

Tifkira tat-Tberik u l-ftuh tal-Knisja San Sebastjan – 29 ta’ Mejju, 1982
‘Sliem u Hajja’, Parrocca San Sebastjan – Tifkira tal-50 Anniversarju mit-Twaqqif tal-Parrocca San Sebastjan , Hal Qormi, Festa 1986
‘Sliem u Hajja’, Fl-okkazzjoni ta’ sett qniepen u arlogg godda, Festa 1998